Η ποίηση στο Down by Law του Jarmusch

Προς όλους τους σινεφίλ: Αν γεννηθήκατε μετά το 1990 και λατρεύετε το σινεμά, αυτήν την περίοδο σας δίνεται η ευκαιρία να απολαύσετε το Down by Law ( Στην Παγίδα του Νόμου) στο μεγάλο πανί.

Εγώ προσωπικά γνώρισα τη δουλειά του Jarmusch μέσα από τις πιο πρόσφατες δημιουργίες του ( Only Lovers Left Alive, Paterson) και χαίρομαι που μπόρεσα να δω μια από τις πρώτες δημιουργίες του σαν να είχε βγει τώρα, στον κινηματογράφο, κάτω από τον αθηναϊκό ουρανό, δίπλα από την Ακρόπολη.

20170526_220941-COLLAGE

Δεν υπάρχουν πολλά που μπορούμε να πούμε για την ταινία. Τα 30 χρόνια της ύπαρξής της έχουν δώσει πολλές ευκαιρίες για κριτικές και επαίνους. Εξαιρετική σκηνοθεσία με όμορφα πλάνα, μαγευτικά travelling, η φωτογραφία που δεν χάνει τίποτα στο ασπρόμαυρο, οι διάλογοι που μπορεί να διαδραματίζονται κυρίως μέσα σε ένα κελί αλλά σηκώνουν όλη την ταινία πάνω τους, η τραχιά φωνή του Tom Waits και η κωμικότητα του Roberto Benigni.

Αποτέλεσμα εικόνας για down by law

To Down By Law αφηγείται την περιπέτεια τριών ανδρών που συναντιούνται στο κελί μιας φυλακής στη Νέα Ορλεάνη, κάποιοι αθώοι κάποιοι όχι, και χρειάζεται να συμβιώσουν. Ο Ζακ ( Tom Waits), dj, κοντράρεται συνεχώς με τον Τζακ ( John Laurie), νταβατζής αλλά τους ενώνει η φλυαρία του Ιταλού Roberto και το σχέδιο του για απόδραση. Long story short, οι τρεις φίλοι τα καταφέρνουν με τον καθένα στο τέλος να παίρνει τον δρόμο του.

Αυτό που είναι πολύ ενδιαφέρον στην ταινία, πέρα από τη φωτογραφία και τους κωμικούς διαλόγους, είναι οι αναφορές που ο Jarmusch, μέσα από τον χαρακτήρα του Roberto, κάνει σε Αμερικανούς ποιητές και πως τα ποιήματα που ακούγονται στην ταινία – έστω και στα ιταλικά- προδίδουν το τέλος της ταινίας.

Δύο είναι οι ποιητές που αναφέρονται στην ταινία. Ο Walt Whitman και ο Robert Frost. O Roberto της ταινίας φαίνεται να αγαπάει τόσο την Αμερική που όχι μόνο την επισκέφτηκε και προσπαθεί να μάθει την γλώσσα, αλλά απαγγέλλει απ’έξω – στα ιταλικά- αμερικανική ποίηση.

Αποτέλεσμα εικόνας για down by law

Η ποιητική συλλογή του Whitman Leaves of Grass αγγίζει πολλές θεματικές που είναι εμφανείς και στην ταινία.  Η ελευθερία και η δημοκρατία αντικατροπτίζονται από τις ψεύτικες κατηγορίες και τον εγκλεισμό των πρωταγωνιστών και την μετέπειτα απόδρασή τους. Η εξύμνηση της φύσης είναι εμφανής στο δεύτερο μισό της ταινίας, όπως και η προτροπή για ταξίδια. Όπως στο Leaves of Grass, έτσι και στην ταινία, η ατομικότητα συγκρούεται με την συλλογικότητα, όταν οι πρωταγωνιστές δελεάζονται να σώσει ο καθένας τον εαυτό του αλλά εν τέλει μένουν ενωμένοι. Το Leaves of Grass είναι διάχυτο από αισθησιακές εικόνες, κάτι που δεν λείπει από το Down By Law.

Αποτέλεσμα εικόνας για down by law

Και αν η ποίηση του Whitman λειτουργεί ως έμπνευση για την ταινία, το ποίημα The Road Not Taken του Robert Frost αποτελεί μια πιο άμεση αναφορά στο σενάριο.

                                                                         «Ο δρόμος χώριζε στα δύο
Αποτέλεσμα εικόνας για the road not takenσε δάσος φθινοπωρινό
δεν ήξερα ποιόν να διαλέξω
(πώς και τους δυό να ταξιδέψω;)
στάθηκα εκεί ώρα πολλή
κι αγνάντευα τον έναν ως
που έστριβε στα χαμόκλαδα

Και ύστερα, τον άλλο πήρα
-υπήρχε λόγος για αυτό
μού φάνηκε πιο ταιριαστό
γιατ’ ήταν πιό χορταριασμένος
κι έπρεπε να τον στρώσω εγώ

Ανοίγονταν περίπου ίδιοι
στρωμένοι φύλλα απάτητα
κι είπα «τον πρώτο άλλη φορά!»
αλλά ο δρόμος φέρνει δρόμο
                                                                       και γυρισμό δεν έχει πιά

                                                                     Αναστενάζοντας θα λέω
                                                                 χρόνια πολλά, καιρούς μετά:
                                                                 «πήρα τον λιγότερο ταξιδεμένο
                                                                 απ΄ τους δυό δρόμους, και αυτό
                                                                έκανε τη διαφορά»

Το ποίημα μιλάει για τις επιλογές που καλούμαστε να κάνουμε καθ’όλη τη διάρκεια της ζωής μας, επιλογές που μας οδηγούν σε άγνωστα μονοπάτια από τα οποία δεν υπάρχει γυρισμός. Λέμε στους εαυτούς μας ότι έχουμε διαλέξει τον δρόμο τον λιγότερο ταξιδεμένο αλλά αυτό είναι ένα ψέμα. Προχωράμε συνεχώς και συνήθως ή μετανιώνουμε για τις αποφάσεις μας ή αναλογιζόμαστε τι θα γινόταν αν είχαμε διαλέξει κάτι διαφορετικό.

Και οι τρεις πρωταγωνιστές μπλέκουν από μια λάθος απόφαση. Να πάνε στο δωμάτιο του ξενοδοχείου, να οδηγήσουν ένα ξένο αυτοκίνητο, να πετάξουν ένα μπαλάκι του μπιλιάρδου. Αποφάσεις που σίγουρα μετανιώνουν. Όταν το σκάνε ακολουθούν άγνωστα μονοπάτια και ελπίζουν πως θα τους οδηγήσουν στον πολιτισμό και την ελευθερία. Στο τέλος ο Ζακ και ο Τζακ βρίσκονται μπροστά από μια διχάλα, αντιμέτωποι με μια επιλογή που θα καθορίσει το μέλλον τους. Στην τύχη σχεδόν ο καθένας διαλέγει από μία πλευρά και ελπίζει να έχει διαλέξει αυτήν που του ταιριάζει. Αν λάβουμε υπόψιν το ποίημα, ο καθένας ελπίζει να έχει διαλέξει τον δρόμο τον λιγότερο ταξιδεμένο, αυτόν που θα τον οδηγήσει στην ελευθερία. Όπως και στην αρχαιοελληνική μυθολογία, οι ήρωες έχουν την ψευδαίσθηση ότι ελέγχουν το μέλλον τους, όμως δεν ξέρουν τι τους επιφυλάσσει ο δρόμος στην πορεία. Όπως το “εγώ¨του ποιήματος, έτσι και οι πρωταγωνιστές  ζουν σε αυτήν την ψευδαίσθηση και θα το μετανοιώσουν, ελπίζοντας να είχαν διαλέξει διαφορετικά. Ίσως και όχι. Δεν θα μάθουμε ποτέ.

Αποτέλεσμα εικόνας για down by law

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s